غرفهی آخر- ژوئن 2005

زيبا كرباسي شاعري در برابر صبر تاريخي*

 

روشنك بيگناه

 

اگر بخواهم دربارهي شعر لابد بنويسم بي ترديد بايد به موضوع آن اشاره كنم. همهي آنهايي كه كارهاي زيبا كرباسي را از ابتدا دنبال كردهاند ميدانند كه زيبا شاعريست كه هميشه در برابر صبر تاريخي ايستاده و محكومش كرده است. در شعر لابد همان ديد با شيوهاي متفاوت در حوزهي زبان اتفاق ميافتد. او از واژههايي استفاده ميكند كه در فرهنگ سنتي و پدر سالار ما هميشه در ستايش زن آمده است: خانمهاي سربراه سربه زير و نجيب. اما با كنار هم قرار نهادن اين تركيبات و توصيفات، شاعر ذهن خواننده را به نتيجهاي منطقي ميكشاند. سر به راهي البته به خميدگي گردن ميرسد و خمان خمان راه رفتن. در خط بعد با آوردن هزارساله خطي تاريخي را كه تا به حال فقط واژهها به دوش كشيدهاند مطرح ميكند.

با گردن بندهاي اعلاي هزار سالهي صبر بر گردنتان

گردن بندهاي اعلا، افسار و طوق ميشوند و دم بر نياوردن، آرام آرام روح را ميپوسانند.

انتخاب تك تك واژهها تمام سنگيني و فضاي خفگيآوري را القا ميكند كه ارزشها و رفتارهاي سنتي در آن به زندگي ادامه ميدهند بي آن كه از آنها نامي ببرد يا با بكار بردن واژهها و تركيبهاي احساساتي قضاوت كند. با زباني برنده و ساده مي گويد:

شايد شما راست مي گوئيد

من فاحشه ام!

و لابد اين آفتاب نيز

            از زير دامن شماست

                        كه سر بيرون زده

                                    اين جا در دفتر من.

آفتاب شعر، از ميان ورقهاي دفتر شاعر سر مي كشد و با همين جملات ساده مينشيند. ميان رو در رويي دو بينش و دو رفتار اجتماعي، شاعر با معصوميت و صراحت ميايستد و به هيچ خمان خمان راه رفتني راه نميدهد. بخش آخر پرسشي در ذهن خواننده بيدار ميشود و هم اوست كه بي ترديد منشأ نور را مي شناسد.

زيبا كرباسي با زباني محكم و در عين حال ساده فضايي از تعليق ميآفريند كه شعر را به اثري زيبا و هنرمندانه بدل ميكند...

زيبا كرباسي تجربه با زبان را در دو آهوارهي 43 و 48 ادامه ميدهد، او در اين دو آهواره از كلمات كاملاً مشترك، دو مفهوم مستقل ميسازد، آهوارهي 48، تصوير ظريف و هنرمندانهايست از دنياي كوچك پرنده و پروازهاي او بالاي ابر با پر مينويسد پر. حباب، پر، و باران حباب و پر در هر دو آهواره به كار ميرود، حتي جملات يكيست. اما آهوارهي 43 از جهان ديگري حرف ميزند و در عين حال به ذهن امكان حركت در مكان و زمان را ميدهد.

كسي در هر سه خط اين آهواره ميتواند اشاره به آدمهاي متفاوتي باشد. امضا گذاشتن بر حباب كه در آهوارهي 48، نوك زدن معصومانهي پرنده است در آهواره 43، مي تواند نوعي خودفريبي باشد. همچنان كه هنوز كسي با پر، قلمي كهنه، مينويسد پر.

تمام شعر در فضايي روياگونه چرخ ميخورد، در عين حال هر سه خط را ميتوان سه بخش از وجود او انگاشت كه در پايان به بيداري ميرسد. اما در فضاي باران پر و حباب چگونه ميشود بيدار شد كه نه حتي از خواب پريد. پس خود از خواب پريدن هم در همان روياست كه رخ ميدهد و آهواره را به هزارتويي بدل ميكند كه تنها شعر توانايي تصوير آن را دارد.

 

لابد

و شما اي خانمهاي سر به راه سر به زير نجيب

با گردنهاي خمتان

                                    خمان خمان راه رفتنتان

با گردن بندهاي اعلاي هزار سالهي صبر بر گردنتان

شايد شما راست مي گوئيد

                                    من فاحشهام

و لابد اين آفتاب نيز

            از زير دامن شماست

                        كه سر بيرون زده

                                    اين جا

                                                در دفتر من.                               

 

آهوارهی 43

كسي روي حبابها امضا مي گذارد

كسي هنوز با پر مينويسد پر

            كسي ديگر نيز

                        هر سحر

                        زير باران

                                    حباب و پر

                                                از خواب ميپرد.

 

آهوارهي 48

روي حبابها امضا ميگذارد پرنده

روي ابرها با پر مينويسد پر و

            هر سحر

                        زير باران

                                    حباب و پر

                                                از خواب ميپرد.

 

این متن در نشریهی شهروند- کانادا، به چاپ رسیدهاست.

با تشکر از خانم نسرین الماسی (زرهی) که آن را برای غرفهی آخر فرستادهاند.

 

بالای صفحه

2005 by Maliheh Tirehgol. 
To Editor: ghorfeh@mtirehgol.com For Technical Support: techsup@mtirehgol.com
This page was last updated on 09/16/2016 .