غرفه­ی آخر- ژوئن 2005

زيبا كرباسي شاعري در برابر صبر تاريخي*

روشنك بيگناه

اگر بخواهم درباره­ي شعر «لابد» بنويسم بي ترديد بايد به موضوع آن اشاره كنم. همه­ي آنهايي كه كارهاي زيبا كرباسي را از ابتدا دنبال كرده­اند مي­دانند كه زيبا شاعريست كه هميشه در برابر صبر تاريخي ايستاده و محكومش كرده است. در شعر «لابد» همان ديد با شيوه­اي متفاوت در حوزه­ي زبان اتفاق مي­افتد. او از واژه­هايي استفاده مي­كند كه در فرهنگ سنتي و پدر سالار ما هميشه در ستايش زن آمده است: «خانم­هاي سربراه» «سربه زير» و «نجيب». اما با كنار هم قرار نهادن اين تركيبات و توصيفات، شاعر ذهن خواننده را به نتيجه­اي منطقي مي­كشاند. سر به راهي البته به خميدگي گردن مي­رسد و خمان خمان راه رفتن. در خط بعد با آوردن «هزارساله» خطي تاريخي را كه تا به حال فقط واژه­ها به دوش كشيده­اند مطرح مي­كند.

«با گردن بندهاي اعلاي هزار ساله­ي صبر بر گردنتان»

گردن بندهاي اعلا، افسار و طوق مي­شوند و دم بر نياوردن، آرام آرام روح را مي­پوسانند.

انتخاب تك تك واژه­ها تمام سنگيني و فضاي خفگي­آوري را القا مي­كند كه ارزش­ها و رفتارهاي سنتي در آن به زندگي ادامه مي­دهند بي آن كه از آن­ها نامي ببرد يا با بكار بردن واژه­ها و تركيب­هاي احساساتي قضاوت كند. با زباني برنده و ساده مي گويد:

«شايد شما راست مي گوئيد

من فاحشه ام!

و لابد اين آفتاب نيز

            از زير دامن شماست

                        كه سر بيرون زده

                                    اين جا در دفتر من.»

آفتاب شعر، از ميان ورق­هاي دفتر شاعر سر مي كشد و با همين جملات ساده مي­نشيند. ميان رو در رويي دو بينش و دو رفتار اجتماعي، شاعر با معصوميت و صراحت مي­ايستد و به هيچ خمان خمان راه رفتني راه نمي­دهد. بخش آخر پرسشي در ذهن خواننده بيدار مي­شود و هم اوست كه بي ترديد منشأ نور را مي شناسد.

زيبا كرباسي با زباني محكم و در عين حال ساده فضايي از تعليق مي­آفريند كه شعر را به اثري زيبا و هنرمندانه بدل مي­كند...

زيبا كرباسي تجربه با زبان را در دو آهواره­ي 43 و 48 ادامه مي­دهد، او در اين دو آهواره از كلمات كاملاً مشترك، دو مفهوم مستقل مي­سازد، آهواره­ي 48، تصوير ظريف و هنرمندانه­ايست از دنياي كوچك پرنده و پروازهاي او بالاي ابر با پر مي­نويسد پر. حباب، پر، و باران حباب و پر در هر دو آهواره به كار مي­رود، حتي جملات يكي­ست. اما آهواره­ي 43 از جهان ديگري حرف مي­زند و در عين حال به ذهن امكان حركت در مكان و زمان را مي­دهد.

«كسي» در هر سه خط اين آهواره مي­تواند اشاره به آدم­هاي متفاوتي باشد. امضا گذاشتن بر حباب كه در آهواره­ي 48، نوك زدن معصومانه­ي پرنده است در آهواره 43، مي تواند نوعي خودفريبي باشد. همچنان كه هنوز كسي با پر، قلمي كهنه، مي­نويسد پر.

تمام شعر در فضايي روياگونه چرخ مي­خورد، در عين حال هر سه خط را مي­توان سه بخش از وجود او انگاشت كه در پايان به بيداري مي­رسد. اما در فضاي باران پر و حباب چگونه مي­شود بيدار شد كه نه حتي از خواب پريد. پس خود از خواب پريدن هم در همان روياست كه رخ مي­دهد و آهواره را به هزارتويي بدل مي­كند كه تنها شعر توانايي تصوير آن را دارد.

لابد

و شما اي خانم­هاي سر به راه سر به زير نجيب

با گردن­هاي خم­تان

                                    خمان خمان راه رفتن­تان

با گردن بندهاي اعلاي هزار ساله­ي صبر بر گردن­تان

شايد شما راست مي گوئيد

                                    من فاحشه­ام

و لابد اين آفتاب نيز

            از زير دامن شماست

                        كه سر بيرون زده

                                    اين جا

                                                در دفتر من.                               

آهواره­ی 43

كسي روي حباب­ها امضا مي گذارد

كسي هنوز با پر مي­نويسد پر

            كسي ديگر نيز

                        هر سحر

                        زير باران

                                    حباب و پر

                                                از خواب مي­پرد.

آهواره­ي 48

روي حباب­ها امضا مي­گذارد پرنده

روي ابرها با پر مي­نويسد پر و

            هر سحر

                        زير باران

                                    حباب و پر

                                                از خواب مي­پرد.

این متن در نشریه­ی شهروند- کانادا، به چاپ رسیده­است.

با تشکر از خانم نسرین الماسی (زرهی) که آن را برای «غرفه­ی آخر» فرستاده­اند.